Trong 30 ngày đầu, người mở shop quà online tại nhà nên làm xong năm việc trước khi nhận đơn thật: chốt bán gì và giao tới đâu, dựng trang bán có đủ thông tin người bán, làm vài đơn thử có bấm giờ, định cách nhận tiền và cọc, và viết sẵn chính sách đổi trả. Shop nào bỏ qua bước đơn thử thường vấp ở đúng đơn thật đầu tiên, và đơn đó lại hay rơi vào dịp lễ.
Tình huống để hình dung: chị Hạnh ở Cần Thơ làm văn phòng, khéo tay, đã gói giỏ quà Tết cho họ hàng nhiều năm. Chị muốn nhận đơn giỏ quà sau giờ làm và cuối tuần, giao trong thành phố. Chị có một căn bếp, một chiếc xe máy và khoảng hai buổi tối mỗi tuần. Lịch dưới đây chia việc theo tuần để một người như chị làm được mà không nghỉ việc chính.
Tự trả lời sáu câu trước khi mở trang bán
Phần lớn shop nhỏ gặp rắc rối không phải vì làm quà xấu mà vì nhận những đơn vượt sức. Trả lời sáu câu này bằng con số cụ thể, ghi ra giấy, rồi dùng nó làm luật của shop trong ba tháng đầu.
| Câu hỏi | Ví dụ câu trả lời của chị Hạnh | Vì sao phải chốt sớm |
|---|---|---|
| Bán mấy loại quà? | Giỏ trái cây và hộp quà khô, mỗi loại ba mẫu | Ít mẫu thì mua nguyên liệu gọn, ít tồn |
| Giao tới đâu? | Các phường trung tâm, xa hơn thì thuê giao | Khách hỏi câu này đầu tiên |
| Nhận đơn ngày nào, giờ nào? | Tối thứ Hai đến thứ Sáu và cả ngày Chủ nhật | Tránh hứa giao vào giờ bạn đang đi làm |
| Tối đa bao nhiêu đơn một ngày? | Ba đơn ngày thường, sáu đơn ngày nghỉ | Con số này quyết định khi nào phải từ chối |
| Đặt trước tối thiểu bao lâu? | Một ngày với mẫu có sẵn, ba ngày với mẫu riêng | Đủ thời gian đi chợ và làm lại nếu hỏng |
| Ai giao khi bạn bận? | Người nhà, hoặc gọi xe giao theo chuyến | Không có phương án này thì đừng nhận đơn giờ hành chính |
Con số tối đa đơn mỗi ngày là dòng hay bị bỏ trống nhất. Khi có đơn đầu tiên dồn dập, người mới mở shop thường nhận hết vì sợ mất khách, rồi giao trễ cả loạt. Viết con số ra trước thì lúc từ chối bạn có căn cứ, không phải nghĩ lại giữa lúc đang vội.
Lịch 30 ngày chia theo tuần
Mỗi tuần một nhóm việc, mỗi nhóm có một kết quả kiểm được. Hết tuần mà chưa có kết quả thì lùi lịch, đừng nhảy sang tuần sau cho kịp.
| Tuần | Việc chính | Kết quả phải có cuối tuần |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Chốt mẫu quà, tìm nơi mua nguyên liệu, mua dụng cụ tối thiểu | Danh sách mẫu, nơi mua, thời gian làm mỗi mẫu |
| Tuần 2 | Làm hai đơn thử cho người quen, bấm giờ từng khâu, chụp ảnh | Ảnh thật của từng mẫu và số phút làm một đơn |
| Tuần 3 | Dựng trang bán, viết thông tin người bán, chính sách đổi trả, mẫu tin nhắn | Trang bán đầy đủ, người quen đọc thử không phải hỏi lại |
| Tuần 4 | Mở nhận đơn hạn chế, mỗi ngày một đến hai đơn, ghi sổ từng đơn | Năm đơn thật đầu tiên, ghi lại sự cố nếu có |
Tuần 4 cố ý giới hạn số đơn. Đơn thật khác đơn thử ở chỗ khách đưa yêu cầu lạ, địa chỉ khó, giờ giao sát. Nhận ít để có thời gian nhìn lại từng đơn: khâu nào chậm, câu hỏi nào khách hỏi nhiều, rồi sửa trang bán và mẫu tin nhắn cho tuần sau.
Nếu tuần 1 bạn chưa tìm được nơi mua nguyên liệu ổn định, đừng mở bán. Shop quà hay hỏng vì một món trong giỏ hết hàng đúng hôm có đơn, phải thay món khác mà không kịp báo khách.
Dụng cụ và chỗ làm tối thiểu ở nhà
Không cần thuê mặt bằng, nhưng cần một góc làm việc cố định để không phải bày ra cất vào mỗi lần có đơn. Danh sách dưới đây đủ cho shop giỏ quà, hộp quà cỡ nhỏ:
- Một mặt bàn sạch chỉ dùng cho việc gói quà, có chỗ để đồ khô tách khỏi đồ ăn của gia đình.
- Kệ hoặc thùng có nắp đựng hộp, giỏ, giấy lót, nơ; ghi số lượng còn lại mỗi tối.
- Cân nhà bếp và thước dây, để ghi khối lượng, kích thước thật lên trang bán.
- Một góc gần cửa sổ để chụp ảnh ban ngày, có tấm nền trơn màu sáng.
- Ngăn mát riêng hoặc thùng giữ lạnh nếu bán trái cây, đồ cần giữ mát.
- Sổ đơn hoặc bảng tính trên điện thoại, mỗi đơn một dòng.
- Túi đựng cứng cáp để chở quà bằng xe máy, có dây chằng.
Mua dụng cụ theo số đơn bạn định nhận trong tháng đầu, không mua theo số đơn bạn mơ tới. Hộp và giỏ mua lố một lần là chiếm hết góc bếp, và mẫu hộp có khi phải đổi sau vài đơn đầu vì khách góp ý.
Nếu shop bán đồ ăn, đồ uống, hãy tách hẳn dụng cụ làm quà khỏi đồ dùng nấu ăn của gia đình. Kinh doanh thực phẩm có quy định riêng về an toàn thực phẩm; trước khi bán, hỏi cơ quan quản lý ở xã, phường nơi bạn ở xem loại hàng của mình cần điều kiện gì.
Trang bán phải có những thông tin này
Khách mua quà online không thấy mặt bạn, nên trang bán là thứ duy nhất họ dựa vào để quyết định. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (Điều 37) yêu cầu người bán trong giao dịch từ xa cung cấp chính xác, đầy đủ một loạt thông tin; với shop quà nhỏ, có thể dựng trang theo danh sách sau:
- Tên người bán hoặc tên shop, địa chỉ, cách liên hệ; mã số thuế cá nhân nếu bạn là cá nhân, hoặc mã số hộ kinh doanh nếu đã đăng ký.
- Mỗi mẫu quà: thành phần, khối lượng hoặc số món, kích thước, xuất xứ món chính, hạn dùng nếu là đồ ăn.
- Giá và cách tính phí giao (theo khoảng cách, theo khu vực hay cộng gộp), các khoản có thể phát sinh.
- Cách thanh toán, có nhận cọc không, cọc bao nhiêu phần.
- Thời gian đặt trước tối thiểu, khung giờ giao, khu vực giao được và không giao được.
- Điều kiện đổi, trả, hoàn tiền và cách khách báo sự cố.
Điều 38 của luật này cho người tiêu dùng quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trong 30 ngày nếu người bán cung cấp thông tin không chính xác hoặc không đầy đủ. Nói cách khác, trang bán sơ sài không chỉ làm mất khách mà còn để bạn ở thế yếu khi có tranh chấp.
Mẹo của người làm shop lâu năm: nhờ một người quen chưa từng mua của bạn đọc trang bán rồi thử đặt một đơn. Mỗi câu họ phải nhắn hỏi lại là một dòng thông tin còn thiếu.
Làm đơn thử như đơn thật
Đơn thử là cách rẻ nhất để biết shop có giao đúng giờ không. Làm cho người quen, nhưng đi đủ các bước như với khách lạ:
- Người quen nhắn đặt qua trang bán, không nói miệng, để bạn thử luôn mẫu tin nhắn chốt đơn.
- Đi mua nguyên liệu theo danh sách, ghi lại mất bao lâu và có món nào hết hàng.
- Làm quà, bấm giờ từ lúc bày đồ tới lúc buộc nơ xong.
- Chụp ảnh quà trước khi giao và gửi cho người đặt như ảnh duyệt.
- Giao tới một địa chỉ khác nhà bạn, ghi thời gian đi đường thật vào giờ cao điểm.
- Hỏi người nhận ba câu: quà có giống ảnh không, có gì bị xô lệch không, có thiếu thông tin gì không.
Chị Hạnh làm hai đơn thử và phát hiện một giỏ trái cây cần gần một tiếng rưỡi, gấp đôi chị ước. Nhờ vậy chị sửa luật: ngày thường chỉ nhận đơn giao sau tám giờ tối, hoặc nhận từ hôm trước. Không có đơn thử, chị đã hứa giao trong hai tiếng với khách đầu tiên.
Chốt cách nhận tiền và cọc trước khi có khách
Chuyện tiền là chỗ shop mới hay lúng túng nhất, vì mỗi khách một kiểu. Chốt trước một bảng nhỏ theo loại đơn, áp dụng như nhau cho mọi khách, để không phải mặc cả lại mỗi lần:
| Loại đơn | Cách nhận tiền gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Mẫu có sẵn, giao trong thành phố, khách quen | Nhận đủ khi giao hoặc sau khi khách duyệt ảnh | Rủi ro thấp, khách quen dễ giữ chân |
| Mẫu có sẵn, khách mới | Nhận cọc một phần, phần còn lại khi giao | Đủ bù nguyên liệu nếu khách bỏ đơn |
| Mẫu làm riêng, có ghi tên, in ảnh | Cọc phần lớn hơn sau khi khách duyệt phác thảo | Hàng làm riêng khó bán lại cho người khác |
| Người đặt ở xa, người nhận không trả tiền | Người đặt thanh toán trước theo thoả thuận, shop gửi ảnh duyệt và ảnh lúc giao | Người nhận không phải trả gì là điều người đặt mong |
Tài khoản nhận tiền nên đứng tên chính bạn, trùng với tên người bán ghi trên trang. Khách đã quen cảnh giác với tài khoản lạ tên; tên khớp là cách đơn giản nhất để họ yên tâm.
Mỗi lần nhận tiền, ghi ngay vào sổ đơn: số tiền, lúc nào, cọc hay trả đủ. Cuối ngày đối chiếu sổ với tài khoản. Shop nhỏ hay lẫn tiền nhà với tiền hàng, và chỉ phát hiện khi một khách hỏi "chị đã nhận cọc của em chưa".
Những sai lầm hay gặp ở tháng đầu
Nhận đơn mẫu riêng quá sớm. Mẫu riêng tốn thời gian trao đổi, dễ lệch ý khách. Tháng đầu nên bán mẫu có sẵn để làm quen nhịp làm và giao, sau đó mới mở nhận mẫu riêng.
Báo giá mà quên phí giao. Khách thấy giá quà, tới lúc chốt mới biết thêm phí giao thì dễ huỷ hoặc phàn nàn. Ghi rõ phí giao tính theo cách nào ngay trên trang, báo tổng tiền trong tin nhắn chốt đơn.
Dùng ảnh mạng để trưng bày. Ảnh đẹp không phải của mình làm khách kỳ vọng sai, và có thể vi phạm quyền của người chụp. Chưa có ảnh thật thì chờ có rồi hãy đăng.
Không ghi sổ đơn. Ba đơn đầu nhớ được, đơn thứ mười thì không. Ghi từ đơn đầu tiên: ngày đặt, giờ giao, địa chỉ, đã cọc chưa, ảnh duyệt đã gửi chưa.
Hứa giờ giao chính xác tới từng phút. Shop tự giao bằng xe máy khó đảm bảo đúng phút. Hứa khung giờ, ví dụ trong khoảng một tiếng, và báo khi xuất phát.
Câu hỏi thường gặp
Mở shop quà online tại nhà có cần đăng ký kinh doanh ngay không?
Tuỳ quy mô và tính chất hoạt động. Luật có nhóm cá nhân hoạt động thương mại độc lập, thường xuyên không phải đăng ký kinh doanh, nhưng khi bán đều đặn với doanh thu đáng kể thì nên hỏi bộ phận một cửa của xã, phường nơi bạn ở và cơ quan thuế để biết mình thuộc diện nào.
Nên bắt đầu với bao nhiêu mẫu quà?
Hai đến ba mẫu cho mỗi loại là vừa trong tháng đầu. Ít mẫu giúp bạn mua nguyên liệu gọn, làm nhanh hơn sau vài đơn và chụp được ảnh thật đầy đủ cho từng mẫu thay vì đăng ảnh minh hoạ.
Chưa có khách thì lấy đơn đầu tiên ở đâu?
Thường là người quen, đồng nghiệp, hàng xóm. Nhờ họ đặt như khách thật và góp ý thẳng. Sau vài đơn, xin phép dùng ảnh quà đã giao để trưng trên trang, che thông tin của người nhận.
Một người làm thì nhận tối đa bao nhiêu đơn một ngày?
Không có con số chung. Hãy lấy số phút làm một đơn và số phút giao một đơn từ đơn thử, cộng thêm thời gian đi chợ, rồi so với số giờ rảnh thật mỗi ngày. Con số đó trừ đi một đơn để chừa chỗ cho sự cố.
Trang bán trên mạng xã hội có cần ghi địa chỉ nhà không?
Luật yêu cầu người bán từ xa cung cấp tên, địa chỉ, cách liên hệ cho người tiêu dùng. Nếu ngại công khai số nhà, bạn có thể ghi tới tên đường, phường và cung cấp địa chỉ đầy đủ trong tin nhắn chốt đơn hoặc trên phiếu giao kèm quà.