Sổ quản lý đơn của shop quà online cần mỗi đơn một dòng, có mã đơn riêng, đủ thông tin người đặt, người nhận, món quà, lời thiệp, giờ giao, tiền đã nhận và một cột trạng thái đi từ "mới hỏi" tới "đã xong". Mã đơn được ghi lên cả thiệp lẫn túi quà để không bao giờ ghép nhầm, và mỗi tối dành mười phút đối soát tiền, ảnh và tin nhắn với sổ.
Tình huống để hình dung: chị Vy bán hộp quà ở Khánh Hòa. Dịp 20/11, chị có hai đơn cùng mẫu hộp, giao cùng buổi sáng, một tặng cô giáo, một tặng mẹ chồng. Hai tấm thiệp viết xong để chung trên bàn, và cô giáo nhận được thiệp "con dâu kính tặng mẹ". Không ai sai về món quà, chỉ sai về một tờ giấy, nhưng đủ để hai khách cùng phàn nàn. Sổ đơn dưới đây là cách chị không để chuyện đó lặp lại.
Sổ đơn chặn được những lỗi gì
Khi shop chỉ có vài đơn mỗi tuần, mọi thứ nằm trong đầu và trong khung chat là đủ. Khi đơn lên tới năm, bảy đơn một ngày, nhất là dịp lễ, trí nhớ bắt đầu hỏng ở đúng những chỗ nhỏ: thiệp nào của đơn nào, khách nào đã cọc, đơn nào chưa gửi ảnh duyệt, địa chỉ nào khách vừa nhắn sửa. Những lỗi này không làm hỏng món quà nhưng làm hỏng trải nghiệm của khách.
Một cuốn sổ đơn tốt chặn được bốn loại lỗi hay gặp nhất ở shop quà: ghép nhầm thiệp, lời nhắn hoặc túi giữa hai đơn; giao theo địa chỉ cũ khi khách đã sửa; quên đơn đã chốt từ nhiều ngày trước; và nhầm lẫn tiền, như đòi tiền khách đã trả hay quên hoàn cọc cho khách đã huỷ.
Sổ không cần phần mềm riêng. Một bảng tính trên điện thoại, chia sẻ cho người cùng làm, là đủ cho shop dưới vài chục đơn mỗi ngày. Điều quan trọng không phải công cụ mà là thói quen: mọi đơn đều vào sổ ngay lúc chốt, mọi thay đổi đều sửa trong sổ trước khi làm.
Mười hai cột không thể thiếu
Mỗi đơn một dòng, mỗi thông tin một cột. Đừng gộp nhiều thứ vào một ô "ghi chú", vì lúc vội bạn sẽ không đọc hết ô đó.
| Cột | Ghi gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Mã đơn | Ngày giao và số thứ tự | 2011-03 |
| Người đặt | Tên, cách liên hệ, kênh đặt | Chị Ngọc, nhắn qua trang |
| Người nhận | Tên, cách xưng hô, số liên lạc | Cô Thu, giáo viên |
| Địa chỉ giao | Địa chỉ đầy đủ, mốc dễ tìm | Cổng sau trường, gửi phòng bảo vệ |
| Ngày và khung giờ giao | Khung đã chốt | 20/11, 7:00–9:00 |
| Món quà | Mã mẫu, thay đổi so với mẫu | Hộp B2, đổi trà sang bánh |
| Lời thiệp | Chép nguyên văn khách gửi | Chép nguyên văn, kể cả dấu |
| Tổng tiền | Quà cộng phí giao | Ghi số |
| Đã nhận | Cọc hay đủ, ngày nhận | Cọc ngày 17/11 |
| Ảnh duyệt | Đã gửi, đã duyệt, giờ duyệt | Đã duyệt 6:40 |
| Người giao | Ai giao đơn này | Chị Vy |
| Trạng thái | Một trong chín trạng thái | Đang giao |
Cột "Lời thiệp" phải là bản chép nguyên văn từ tin nhắn của khách, không gõ lại theo trí nhớ. Khi viết thiệp, đọc từ sổ, không đọc từ khung chat, vì khung chat của khách khác có thể đang mở ngay cạnh.
Cột "Người nhận" nên có cả cách xưng hô. Thiệp viết "kính tặng cô" mà người giao lại gọi "chị ơi" ở cửa là một chi tiết nhỏ khách để ý. Người giao đọc cột này trên phiếu dặn sẽ chào đúng ngay câu đầu.
Chín trạng thái đơn
Cột trạng thái cho bạn biết ngay buổi sáng đơn nào cần làm gì. Dùng đúng chín giá trị dưới đây, không tự chế thêm, để lọc được:
| Trạng thái | Nghĩa là | Việc tiếp theo |
|---|---|---|
| Mới hỏi | Khách đang hỏi, chưa chốt | Trả lời, gửi tin nhắn chốt đơn |
| Đã chốt | Khách đã xác nhận nội dung đơn | Nhận cọc nếu có |
| Đã cọc | Đã nhận tiền cọc hoặc tiền đủ | Xếp lịch làm |
| Đang làm | Đang chuẩn bị quà | Chụp ảnh duyệt |
| Chờ duyệt | Đã gửi ảnh, chờ khách trả lời | Nhắc khách nếu sát giờ |
| Đã duyệt | Khách đồng ý, sẵn sàng giao | Giao cho người giao, kèm phiếu dặn |
| Đang giao | Quà đã rời shop | Theo dõi, báo khách khi xuất phát |
| Đã giao | Người nhận đã nhận | Gửi ảnh giao, thu nốt tiền nếu còn |
| Xong hoặc Huỷ | Đã thu đủ và không còn việc, hoặc đã huỷ | Ghi phần hoàn tiền nếu huỷ |
Mỗi sáng, lọc theo ngày giao hôm nay và sắp theo trạng thái. Đơn nào còn ở "Đã chốt" mà chưa cọc, hay ở "Chờ duyệt" quá lâu, là đơn cần xử lý đầu tiên. Đơn huỷ giữ nguyên dòng, không xoá, để sau này đối chiếu tiền.
Mã đơn: gắn từ sổ tới thiệp, túi và phiếu giao
Lỗi của chị Vy không thể xảy ra nếu mọi thứ thuộc về một đơn đều mang cùng một mã. Quy trình gắn mã gồm:
- Đặt mã ngay khi đơn chuyển sang "Đã chốt", theo dạng ngày giao cộng số thứ tự, ví dụ 2011-03 là đơn thứ ba giao ngày 20/11.
- Viết mã bằng bút chì nhỏ ở góc sau thiệp, ngay khi viết xong lời chúc.
- Dán một mẩu giấy ghi mã lên túi hoặc hộp quà, ở mặt dưới hoặc chỗ người nhận không chú ý.
- Ghi mã lên phiếu dặn người giao.
- Trước khi bỏ thiệp vào hộp, đọc to mã trên thiệp và mã trên hộp; khớp mới bỏ vào.
- Trước khi trao cho người giao, đối mã trên túi với mã trên phiếu dặn.
Bước đọc to nghe có vẻ thừa, nhưng chính lúc vội vàng mới cần một thao tác buộc mắt phải nhìn. Chị Vy nói từ khi áp dụng, dịp 20/11 năm sau chị giao gần gấp đôi số đơn mà không nhầm tấm thiệp nào.
Với đơn nhiều quà giao nhiều địa chỉ, thêm hậu tố cho từng địa chỉ, ví dụ 2011-05a, 2011-05b, để vẫn biết các quà cùng thuộc một đơn của một khách.
Đối soát mười phút mỗi tối
Cuối ngày, trước khi nghỉ, đi qua sổ một lượt với các bước dưới. Mười phút này tiết kiệm cho bạn những cuộc tranh cãi về tiền và về việc đã giao hay chưa:
- Lọc các đơn có ngày giao hôm nay; mọi đơn phải ở trạng thái "Đã giao", "Xong" hoặc "Huỷ". Đơn nào khác thì tìm hiểu ngay.
- Mở tài khoản nhận tiền, đối từng khoản với cột "Đã nhận". Khoản nào không khớp với đơn nào thì đánh dấu để hỏi.
- Kiểm tra mỗi đơn đã giao có ảnh giao gửi cho khách chưa.
- Rà các tin nhắn chưa đọc, đặc biệt tin khách nhắn sửa địa chỉ, giờ giao cho các đơn ngày mai, và cập nhật sổ.
- Lọc đơn ngày mai, gửi tin nhắn xác nhận lại cho từng khách.
- Ghi một dòng nhật ký: sự cố hôm nay là gì, do khâu nào.
Bước rà tin nhắn sửa thông tin là bước hay bị bỏ qua nhất. Khách nhắn đổi địa chỉ lúc mười giờ tối, sáng hôm sau người giao cầm phiếu cũ đi. Cập nhật sổ ngay tối đó thì phiếu dặn in buổi sáng đã đúng.
Nếu có người cùng làm, luân phiên người đối soát theo tuần. Người không trực tiếp làm đơn hôm đó thường nhìn ra chỗ thiếu nhanh hơn người đã quen mắt với từng dòng.
Đọc số từ sổ mỗi tháng
Sổ đơn không chỉ để giao đúng mà còn cho bạn biết shop đang đi về đâu. Cuối tháng, lọc và đếm vài con số:
- Số đơn theo từng mẫu: mẫu nào bán chạy, mẫu nào nên bỏ để bớt nguyên liệu tồn.
- Số đơn theo khung giờ: khung nào luôn đầy, khung nào trống, để chỉnh giới hạn đơn mỗi khung.
- Số đơn huỷ và lý do: huỷ do khách đổi ý hay do shop không đáp ứng được.
- Số đơn có sự cố theo khâu: làm quà, chờ duyệt, giao hàng, thông tin sai.
- Số khách đặt lại lần hai: tỷ lệ này nói về chất lượng shop rõ hơn mọi lời khen.
- Số đơn theo kênh: khách đến từ trang bán, giới thiệu của người quen hay khách cũ.
Không cần biểu đồ cầu kỳ. Một dòng ghi chú cuối tháng, như "khung chiều thứ Bảy luôn đầy, sự cố chủ yếu ở khâu chờ duyệt", đã đủ để bạn biết tháng sau sửa chỗ nào trước.
Chị Vy nhìn sổ ba tháng và thấy gần một nửa khách quay lại là người từng đặt quà cho bố mẹ ở xa. Chị đổi cách viết trên trang để nói nhiều hơn về ảnh duyệt và ảnh giao, đúng thứ nhóm khách này cần.
Sổ đơn chứa thông tin người khác: giữ thế nào
Chỉ chia sẻ cho người cần. Người giao chỉ cần phiếu dặn của đơn mình giao, không cần cả sổ. Người phụ làm quà cần cột món quà và lời thiệp, không cần cột tiền.
Đặt mật khẩu cho tệp và điện thoại. Sổ có tên, địa chỉ, số liên lạc của hàng trăm người. Điện thoại không khoá mà để quên ở quán là lộ hết.
Không chụp màn hình sổ gửi ra ngoài. Muốn hỏi ý ai về một đơn, chép riêng dòng đó và che thông tin người nhận.
Đặt thời hạn lưu. Luật về người tiêu dùng yêu cầu người bán thông báo thời hạn lưu trữ thông tin của khách (Điều 17). Quyết định giữ thông tin chi tiết người nhận bao lâu sau khi đơn xong, và xoá theo định kỳ, chỉ giữ số liệu cần cho sổ sách.
Sao lưu sổ ở một nơi thứ hai. Mất điện thoại đúng mùa lễ là mất toàn bộ đơn đã chốt. Một bản sao lưu tự động, cũng được khoá, giúp bạn mở lại sổ trên máy khác trong vài phút và gọi đủ khách cần giao hôm đó.
Thu quyền khi người phụ nghỉ. Người phụ mùa lễ xong việc thì gỡ quyền xem sổ ngay. Nhiều shop quên bước này, và danh sách khách nằm trên điện thoại của người đã nghỉ cả năm trời.
Câu hỏi thường gặp
Shop quà nhỏ có cần phần mềm quản lý đơn hàng không?
Với shop dưới vài chục đơn một ngày, một bảng tính có đủ cột và cột trạng thái là đủ dùng. Phần mềm chỉ đáng cân nhắc khi bạn bán trên nhiều kênh cùng lúc, có nhiều người cùng xử lý đơn hoặc cần kết nối với bên giao hàng.
Mã đơn nên đặt thế nào cho dễ nhớ?
Dạng ngày giao cộng số thứ tự trong ngày là dễ dùng nhất, vì nhìn mã là biết đơn giao hôm nào. Với đơn có nhiều địa chỉ, thêm chữ cái sau mã để phân biệt từng quà trong cùng một đơn.
Làm sao tránh giao nhầm thiệp giữa hai đơn cùng mẫu?
Viết mã đơn ở góc sau thiệp ngay khi viết xong, dán mã lên hộp, và trước khi bỏ thiệp vào hộp thì đọc to hai mã để đối chiếu. Chép lời thiệp từ sổ, không đọc từ khung chat đang mở.
Đơn huỷ có nên xoá khỏi sổ không?
Không nên xoá. Giữ nguyên dòng, chuyển trạng thái sang huỷ và ghi số tiền giữ lại, số tiền hoàn. Khi đối soát tài khoản hoặc khi khách hỏi lại, dòng đó là bằng chứng bạn đã xử lý ra sao.
Có nên cho người giao thuê xem toàn bộ sổ đơn không?
Không cần và không nên. Người giao chỉ cần phiếu dặn của những đơn họ giao, gồm tên người nhận, địa chỉ, khung giờ và lời dặn. Giữ phần còn lại, nhất là thông tin tiền và thông tin của các khách khác, cho người quản lý shop.