Khi đặt quà hộ người khác, hãy tách rõ ba vai: người tặng (tên ghi trên thiệp), người đặt (người làm việc với shop) và người trả tiền; rồi thống nhất trước với người nhờ ba điều: mức tiền, tên ký trên thiệp, và ai được quyết khi shop hỏi đổi mẫu. Phần lớn rắc rối khi đặt hộ đến từ chỗ ba vai này bị nhập vào nhau.
Tình huống giả định: chị Mai là trợ lý, được giám đốc nhờ đặt quà chúc mừng một đối tác ở Đà Nẵng khai trương. Cùng tuần, chị còn đặt giúp mẹ một món quà mừng thọ bà ngoại ở Thanh Hóa, và gom tiền cả phòng để mua quà cưới cho một đồng nghiệp. Ba đơn, ba kiểu đặt hộ, ba cách xử lý khác nhau.
Ba kiểu đặt hộ, ba cách đứng tên
Trước khi nhắn shop, xác định đơn của bạn thuộc kiểu nào. Mỗi kiểu có cách ghi tên và cách giữ liên lạc riêng.
| Kiểu | Người tặng trên thiệp | Người làm việc với shop | Người trả tiền |
|---|---|---|---|
| Đặt thay sếp hoặc cơ quan | Sếp hoặc tên cơ quan | Bạn | Cơ quan, theo quy trình chi |
| Đặt giúp người thân | Người thân nhờ bạn | Bạn, hoặc bạn và người thân cùng xem | Người thân, bạn ứng trước nếu cần |
| Góp tiền nhóm | Cả nhóm, ghi tên nhóm hoặc từng người | Một người được nhóm chọn | Từng người góp vào một người giữ |
Điều quan trọng là shop chỉ cần biết một người để làm việc. Hãy nói rõ ngay tin nhắn đầu: "Mình đặt hộ giám đốc, mọi trao đổi về đơn shop liên hệ mình." Nếu không, shop có thể gọi nhầm cho người tặng có tên trên thiệp, vừa làm phiền vừa có khi làm lộ chuyện. Với quà góp nhóm, chỉ người phụ trách được nhắn shop; các thành viên khác góp ý trong nhóm chung, không tự nhắn riêng cho shop.
Đặt thay sếp hoặc thay cơ quan: những câu phải hỏi người nhờ
Người nhờ thường chỉ nói một câu "em đặt giúp anh một món quà chúc mừng nhé". Trước khi bắt tay, hỏi đủ những điều dưới đây, tốt nhất bằng tin nhắn để có chữ.
- Mức tiền tối đa, đã gồm phí giao hay chưa.
- Tên ký trên thiệp: tên riêng của sếp, chức danh, hay tên cơ quan.
- Có cần in tên cơ quan trên băng rôn, dải lụa hoặc thiệp không, và viết chính xác thế nào.
- Ngày giờ phải tới và tên người nhận bên đối tác, cách gọi, chức danh.
- Ai bên đối tác nhận thay nếu người nhận vắng.
- Có cần ảnh duyệt gửi sếp xem trước không, hay bạn tự duyệt.
- Chứng từ cần cho việc thanh toán: hoá đơn, biên nhận, thông tin xuất cho ai.
- Nếu shop hết mẫu, bạn được tự quyết mẫu thay thế trong mức tiền không.
Câu cuối giúp bạn khỏi phải gọi sếp giữa cuộc họp chỉ để hỏi nên đổi sang hộp màu gì. Chị Mai nhận được câu trả lời "em cứ quyết, miễn trang nhã, đúng tên công ty", đỡ hẳn mấy lượt hỏi qua lại.
Góp tiền nhóm: ai chốt, ai trả, ai giữ liên lạc
Quà góp chung hay rối vì nhiều người cùng có ý kiến. Chia việc rõ từ đầu theo thứ tự dưới đây.
- Chọn một người phụ trách: người này chốt mẫu, làm việc với shop, giữ tiền. Không để nhiều người cùng nhắn shop.
- Chốt mức góp và hạn góp: mỗi người góp như nhau hay tuỳ tâm, hạn chót trước ngày đặt.
- Đưa ra hai ba phương án trong mức tiền: cả nhóm chọn trong một khoảng thời gian ngắn, quá hạn thì người phụ trách quyết.
- Chốt tên trên thiệp: "Phòng Kinh doanh" hay liệt kê từng người. Liệt kê thì kiểm tên từng người, tránh sót.
- Đặt và trả bằng tiền đã gom: không ứng tiền cá nhân quá nhiều nếu chưa gom đủ.
- Công khai trong nhóm: ảnh tin chốt đơn, ảnh biên nhận, ảnh duyệt và ảnh bàn giao.
- Quyết toán: tổng thu, tổng chi, phần thừa trả lại hoặc góp vào lần sau, phần thiếu chia đều.
Bước 6 và 7 là chỗ hay bị bỏ qua và cũng là chỗ dễ sinh hiểu lầm nhất. Một tin nhắn công khai kèm ảnh biên nhận giữ được sự tin cậy trong nhóm hơn mọi lời giải thích về sau.
Đặt giúp bố mẹ không rành điện thoại: chia việc thế nào
Nhiều người lớn tuổi muốn tự tặng quà cho anh chị em, bạn bè cũ, nhưng ngại nhắn tin với shop, ngại chuyển khoản. Bạn đặt giúp, song món quà vẫn là của bố mẹ, nên phần quyết định nên để bố mẹ giữ: chọn mẫu, lời chúc, tên ký. Phần kỹ thuật thì bạn lo: hỏi shop, gửi thông tin, thanh toán, duyệt ảnh.
Một cách chia việc gọn: bạn tìm sẵn hai ba mẫu trong mức tiền bố mẹ muốn, cho bố mẹ xem ảnh trên điện thoại vào bữa cơm; bố mẹ chọn và đọc lời chúc, bạn gõ lại rồi đọc to cho bố mẹ nghe một lần trước khi gửi shop. Với mẹ chị Mai, lời chúc thọ bà ngoại được đọc lại hai lần vì mẹ muốn đổi một chữ.
Chuyện tiền nên rõ ngay từ đầu: bạn ứng trước rồi bố mẹ gửi lại, hay đây là phần bạn góp cùng. Nói rõ một câu thì đỡ khó xử về sau. Khi quà tới, báo bố mẹ để bố mẹ gọi hỏi thăm người nhận; người nhận sẽ vui hơn khi nghe chính người tặng nói, không phải nghe qua con cháu.
Thiệp và tên người tặng khi đặt hộ
Ghi đúng tên người tặng, không ghi tên bạn. Đây là lỗi hay gặp khi shop lấy tên người đặt điền vào thiệp. Hãy ghi rõ trong tin chốt: "Người ký trên thiệp: Giám đốc Nguyễn Văn An. Không ghi tên người đặt."
Chức danh và tên cơ quan phải viết đúng từng chữ. Tên cơ quan thường dài, có chữ viết hoa theo quy cách riêng. Chép từ danh thiếp hoặc tài liệu chính thức, gửi shop bằng chữ, và đọc kỹ thiệp trong ảnh duyệt.
Quà từ cả nhóm: một tên chung hay nhiều tên. Tên chung gọn và an toàn hơn. Nếu liệt kê, sắp theo một thứ tự mà nhóm đã đồng ý, ví dụ theo vần, để không ai thấy mình bị xếp sau.
Đặt giúp người thân: ghi xưng hô của người đó. Quà mẹ chị Mai tặng bà ngoại phải ký "Con gái Hồng", không phải "Cháu Mai". Hỏi người nhờ cách xưng hô họ vẫn dùng với người nhận.
Phiếu giao ghi tên ai. Phiếu giao thường in tên người đặt. Nếu không muốn người nhận thấy tên bạn, hãy đề nghị shop ghi tên người tặng hoặc ghi chung tên cơ quan.
Hoá đơn và chứng từ khi đặt cho cơ quan
Quà đặt cho cơ quan thường cần chứng từ để thanh toán theo quy trình nội bộ. Hãy hỏi kế toán hoặc người nhờ trước khi đặt: cần hoá đơn hay chỉ biên nhận, thông tin xuất cho đơn vị nào, cần nộp trong thời hạn bao lâu.
Sau đó, hỏi shop ngay từ tin nhắn đầu: shop có xuất được loại chứng từ đó không. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 19/2023/QH15, khoản 1 Điều 29, quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm cung cấp hoá đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu của người tiêu dùng. Khi giao dịch trên không gian mạng, khoản 2 của điều này yêu cầu tạo điều kiện để người tiêu dùng truy cập, tải, lưu trữ và in các tài liệu đó.
Trong thực tế, không phải shop nhỏ nào cũng xuất được mọi loại chứng từ. Biết sớm thì bạn có thời gian chọn nơi khác, thay vì phát hiện ra khi quà đã giao xong và phòng kế toán từ chối thanh toán. Ghi thông tin xuất chứng từ ngay trong tin chốt đơn, kiểm lại khi nhận.
Báo lại cho người nhờ: gửi gì, lúc nào
Người nhờ không cần biết từng tin nhắn bạn trao đổi với shop, nhưng cần biết ba mốc: đã đặt xong, quà trông thế nào trước khi đi, quà đã tới. Ba tin báo này giúp người nhờ yên tâm, và giúp bạn có bằng chứng mình đã làm đúng việc được giao.
Mốc một, ngay sau khi chốt: gửi tóm tắt món, ngày giờ, tổng tiền, tên ký trên thiệp. Mốc hai, khi có ảnh duyệt: gửi ảnh, kèm một câu "em đã kiểm tên trên thiệp đúng". Mốc ba, khi có ảnh bàn giao: gửi ảnh và giờ giao.
Với sếp hay người lớn tuổi, gửi gọn trong một tin, không cần giải thích quá trình. Với nhóm góp tiền, gửi vào nhóm chung để ai cũng thấy. Chị Mai gửi ba tin cho giám đốc trong một ngày, mỗi tin không quá hai dòng, kèm một tấm ảnh.
Nếu có sự cố, báo ngay cả khi đã xử lý xong, kèm cách bạn đã xử lý. Người nhờ biết chuyện từ bạn trước vẫn tốt hơn nhiều so với nghe người nhận kể lại rằng quà tới trễ hay thiệp bị sửa tay.
Khi có trục trặc: ai chịu, ai xử
Đặt hộ thì bạn đứng giữa người nhờ và shop. Khi có sự cố, xử lý theo nguyên tắc: bạn xử lý với shop, người nhờ quyết những gì vượt quyền bạn đã được giao.
| Sự cố | Bạn làm ngay | Hỏi người nhờ khi |
|---|---|---|
| Shop báo hết mẫu | Chọn mẫu thay trong mức tiền nếu đã được quyền | Mẫu thay vượt mức tiền hoặc khác hẳn kiểu |
| Thiệp sai tên trong ảnh duyệt | Yêu cầu sửa ngay, kiểm lại | Không cần hỏi, đây là việc của bạn |
| Giao trễ | Hỏi shop giờ mới, báo người nhận thay bên đối tác | Trễ quá giờ quan trọng như giờ khai trương |
| Quà tới bị hỏng | Chụp ảnh, yêu cầu shop đổi hoặc bù | Phải chọn giữa giao lại trễ hay nhận tiền bù |
| Người nhận không có mặt | Gọi người nhận thay đã chốt | Không ai nhận và phải quyết hướng xử lý |
Ghi lại các quyết định bằng tin nhắn, kể cả khi người nhờ trả lời qua điện thoại. Một dòng "Như anh dặn, em đổi sang hộp màu nâu" là đủ để sau này không ai phải nhớ lại.
Câu hỏi thường gặp
Đặt hộ sếp thì ai đứng tên trên đơn hàng?
Bạn có thể đứng tên người đặt để tiện liên lạc với shop, còn tên trên thiệp là tên sếp hoặc cơ quan. Hãy ghi rõ với shop rằng mọi trao đổi liên hệ bạn, và không ghi tên bạn lên thiệp hay phiếu giao nếu người nhờ không muốn.
Góp tiền nhóm thì có nên ứng trước tiền của mình?
Chỉ nên ứng phần nhỏ khi sắp tới hạn đặt mà còn vài người chưa góp. Đặt hạn góp trước ngày đặt quà, công khai danh sách đã góp. Ứng nhiều rồi đòi lại sau dễ gây ngại cho cả bạn lẫn đồng nghiệp.
Shop có xuất hoá đơn cho quà tặng của cơ quan không?
Tuỳ shop. Hãy hỏi ngay từ tin nhắn đầu, kèm thông tin xuất cụ thể. Người kinh doanh có trách nhiệm cung cấp hoá đơn, chứng từ theo quy định hoặc theo yêu cầu của người tiêu dùng, nhưng loại chứng từ cụ thể phải thống nhất trước khi đặt.
Đặt giúp bố mẹ không rành điện thoại thì ai duyệt ảnh?
Bạn duyệt là gọn nhất, nhưng nên cho bố mẹ xem ảnh mẫu trước khi đặt và xem ảnh duyệt nếu tiện. Hỏi kỹ cách bố mẹ muốn ký trên thiệp. Bố mẹ nên được báo khi quà tới nơi để gọi hỏi thăm người nhận.
Quà góp chung có nên ghi tên từng người không?
Ghi tên chung của nhóm thường gọn và ít rủi ro sót tên. Nếu muốn ghi từng người, kiểm danh sách với cả nhóm trước khi gửi shop, sắp theo một thứ tự trung tính và đọc kỹ thiệp trong ảnh duyệt.